Ritüel, insanlığın en eski hatırlama biçimlerinden biridir. Yazıdan, dinden ve hatta dilden önce; insan, anlamı tekrar eden hareketlerle kurdu. Ritüel dediğimiz şey tam olarak budur: niyetin, zamanın ve eylemin bilinçli bir düzen içinde bir araya gelmesi.

Kelime kökeni Latince “ritualis” ve “ritus” sözcüklerine dayanır. Bu sözcükler “düzen”, “usul” ve “kutsal uygulama” anlamlarını taşır. Ancak ritüel yalnızca kutsal alanlara ait değildir. Antropolojik açıdan bakıldığında ritüel; insanın doğayla, kendisiyle ve görünmeyenle ilişki kurma biçimidir.

Tarihte Ritüel

İlk ritüeller, doğayla kurulan doğrudan bağın ürünüdür. Av öncesi yapılan hareketler, ateş etrafında tekrarlanan sözler, mevsim döngülerini karşılamak için yakılan ateşler… Bunların hiçbiri “gösteri” değildir; hayatta kalmanın, denge kurmanın ve hatırlamanın yollarıdır.

Mezopotamya’da ritüeller tanrılarla iletişim kurmanın bir aracıydı. Antik Mısır’da ritüel, düzenin (Ma’at) devamı için yapılırdı. Antik Yunan’da günlük yaşam bile ritüellerle örülmüştü; Hestia için yakılan ev ateşi, bir ritüeldi. Anadolu coğrafyasında ise tütsüler, adaklar, suyla yapılan arınmalar yüzyıllar boyunca aktarıldı.

Şamanik kültürlerde ritüel; görünür dünya ile görünmeyen dünya arasında bir kapıydı. Bitkiler, duman, ritmik sesler ve tekrar eden hareketler bu kapıyı aralamak için kullanıldı. Burada önemli olan “nasıl göründüğü” değil, “nasıl hissedildiği”ydi.

Ritüel Neyi Amaçlar?

Ritüelin özü niyettir. Bir ritüel, dış dünyayı değiştirmekten önce iç dünyayı hizalar. Zamanı yavaşlatır, dikkati toplar, kişiyi anda tutar. Bu nedenle ritüeller genellikle tekrar eder; çünkü tekrar, hatırlamanın en eski yoludur.

Modern dünyada ritüeller çoğu zaman unutulmuş ya da yalnızca dini çerçeveye sıkıştırılmıştır. Oysa bir mumu bilinçle yakmak, bir nesneyi belirli bir niyetle seçmek, bir anı kendine ayırmak da ritüeldir. Ritüel büyük olmak zorunda değildir; anlamlı olması yeterlidir.

Bugün Ritüel

Bugün ritüel, geçmişin bilgeliğini bugünün insanına hatırlatır. Yavaşlamayı, durmayı ve fark etmeyi öğretir. Ritüel; kaçmak için değil, merkeze dönmek için yapılır.

Mana Ritüel Art’ta ritüel, bir inanç dayatması değil; bir hatırlatmadır. Doğayla, özle ve zamanla yeniden bağ kurma davetidir. Çünkü ritüel, aslında insanın kendine söylediği en eski cümledir:

“Buradayım. Hatırlıyorum.”